Behandeling voor kinderen

Door de jaren heen zijn er een hoop behandelingen voor autisme bijgekomen, maar ook zijn er weer behandelingen verdwenen. Wees erop bedacht dat dit niet een uitputtende lijst is met mogelijke behandelingen. Ook is het natuurlijk belangrijk om te kijken in hoeverre deze behandeling geschikt is voor het kind met autisme en zijn omgeving.

Discrete Trial Training (DTT; Leaf & McEachin, 1999)

Discrete Trial Training is een intensieve vorm van gedragstherapie die gegeven wordt aan kinderen met autisme en/ of een verstandelijke handicap. De trainer deelt de vaardigheden die geleerd worden op in kleine stukjes en beloont het goed uitgevoerde stukje en gaat dan verder tot dat de volledige vaardigheid is aangeleerd (bijvoorbeeld aankleden).

De Pivotal Response Training (PRT; Schreibman et al, 2008).

Pivotal Response Training (PRT) is ook een vorm van gedragstherapie en als behandelmethode gericht op het vergroten van de motivatie tot contact bij kinderen met een autismespectrum stoornis. Het is gericht op een ouder-educatie-model: ouders spelen met hun kind terwijl een trainer hen technieken leert om de interactie te vergroten. Plezier in contact staat hierbij centraal, de interesses van het kind worden als uitgangspunt genomen. Bekende taken worden afgewisseld met nieuwe taken, waardoor het kind voldoende succes ervaart. Ook leren ouders hoe zij gedurende de gehele dag de communicatieve vaardigheden van hun kind kunnen stimuleren, zodat het kind met een autistische spectrum stoornis ook de hele dag door leert, net als zijn leeftijdsgenootjes.

TEACCH-programma (Treatment and Education of Autistic and related Communication Handicapped CHildren) (Schopler, 1989)

Dit is een interventieprogramma dat vooral gericht is op de autistische stoornis en staat voor een multidisciplinaire aanpak. Maar TEACCH wordt door veel organisaties, instellingen en scholen gebruikt als leidraad voor hun behandelingen en begeleiding gericht op kinderen met autisme en hun omgeving. Vaak worden elementen uit het TEACCH programma gebruikt en verweven in eigen interventie en behandelprogramma's.

Het programma heeft tot doel de individuele vaardigheden door middel van een zeer gestructureerde educatieve omgeving te stimuleren. Visualisering en voorspelbaarheid staan centraal in het programma. De achterliggende gedachte is terug te voeren op leertheoretische opvattingen. Ouders worden actief betrokken bij de uitvoering van het programma. Hen wordt geleerd dezelfde strategieën in de thuissituatie toe te passen. Het speelt adequaat in op de behoefte aan structuur, duidelijkheid en voorspelbaarheid, hetgeen individuen met een autistische stoornis nodig hebben.

Logopedie

Logopedie wordt vaak ingezet voor het bevorderen van de spraak-taalontwikkeling en het leren communiceren in het contact met anderen.

Ook kinderen met autisme die spreken, hebben logopedische hulp nodig. Zij hebben problemen met het begrijpen van taal (semantiek) en vooral met het gebruiken van taal in communicatieve zin (pragmatiek). Logopedie kan als specifiek individueel onderdeel van de totale behandeling dienen maar kan ook zeer breed worden toegepast op school, in de klas of in de groep van een dagverblijf.

Psychomotore en bewegingstherapie

Hieronder vallen therapeutische toepassingen van bewegen bij kinderen met stoornissen in het bewegingsapparaat in samenhang met het zintuiglijk en emotioneel ervaren.

Het bewegingsbeeld van een kind met autisme vertoont altijd 'eigenaardigheden': stereotype bewegingspatronen (fladderen, heen en weer lopen, wiegen) en tegenstrijdige vaardigheden (bijvoorbeeld wél behendig in het hanteren van digitale apparatuur maar onhandig in aankleden en trappen lopen) zijn de meest opvallende verschijnselen. Daarnaast zien we wisselende activiteitsbeelden van zeer passief tot hyperactief.

In de diverse vormen van psychomotore therapie wordt gewerkt om het kind meer greep te laten hebben op zijn eigen bewegen en motorisch handelen ten opzichte van zijn omgeving.

Psychomotore therapieën vormen een onderdeel van het totale behandelingsplan.

Er zijn verschillende richtingen in psychomotore en bewegingstherapieën, zoals Le Bon Départ, Sensorische Integratietherapie, Bobath-therapie (tegenwoordig Neuro Developmental Treatment genoemd) en de Sherborn-therapie. Afhankelijk van de hulpvraag kan een keuze worden gemaakt.

Muziektherapie

De therapeutische invloed die van muziek uitgaat kan een positieve uitwerking hebben op de ontwikkeling van het kind met autisme. Muziek biedt de mogelijkheid de vermogens op het gebied van emotionele communicatie en sociale interactie te ontwikkelen. Dit gebeurt in individueel of in groepscontact met een muziektherapeut. Aspecten van het therapeutische proces zijn de auditieve waarneming, de tactiele waarneming, de motorische activiteit en het relationele contact.

Sociale vaardigheidstraining

Sociale vaardigheidstraining is een behandelingsmethode die tot doel heeft de sociale ontwikkeling te stimuleren en de socialisatie te bevorderen. Er bestaan sociale vaardigheidstrainingen op individueel en op groepsniveau. Sociale vaardigheidstrainingen kunnen zeer effectief zijn mits zij adequaat inspelen op het autisme.

Psychotherapie

Psychotherapie wordt gegeven door klinisch psychologen, psychotherapeuten en psychiaters.

Naast de problemen met het autisme kan een kind ook andere moeilijkheden ervaren of iets ergs meemaken, zoals scheiding van de ouders of het plotseling overlijden van een dierbaar persoon, wat het moeilijk kan verwerken. Iedere persoon met autisme zal met zijn beperkingen op een bepaalde manier hebben leren omgaan, maar dit kan in de loop van zijn ontwikkeling meer of minder effectief blijken, waardoor ook jongeren met autisme emotioneel en/of gedragsmatig in nood komen. In de puberteit of op latere leeftijd wordt een groot aantal intelligente personen met het autisme spectrumstoornis zich bewust van de gevolgen van hun stoornis voor hun relationele en maatschappelijke toekomst. Dit kan leiden tot ernstige acceptatieproblemen waarbij ze adequate (psychotherapeutische) hulp nodig kunnen hebben. Deze acceptatieproblematiek kan bij alle gezinsleden voorkomen en vraagt dan om begeleiding of gezinstherapeutische behandeling.

De indicatie voor een psychotherapie wordt altijd gesteld na een gedegen onderzoek door een deskundig en ervaren psychotherapeut.

Gedragstherapie

Gedragstherapie draagt de visie uit dat gedrag aangeleerd is en dus ook afgeleerd/veranderd kan worden. De gedragstherapie definieert concreet (afwijkend) gedrag in termen van functioneren. De symptomen van disfunctionerend gedrag worden geanalyseerd en geëvalueerd.

De principes van de gedragstherapie worden bij het aan- en afleren van gedrag en vaardigheden veel toegepast bij mensen met autisme (zie eerder genoemde behandelingen). Het kind wordt geholpen bij de concrete problemen van alledag. Er wordt een analyse gemaakt van het probleem en de omstandigheden waarbij dit probleem optreedt. Door het aanbieden van alternatief gedrag, met belonen en het groeiend vertrouwen in een positief resultaat, is deze methode heel effectief gebleken. Extra aandachtspunt is dat het veranderde gedrag door middel van coaching in de alledaagse situatie ingeoefend en toegepast wordt.

Cognitieve gedragstherapie

Kinderen die beschikken over een redelijke intelligentie en zich verbaal kunnen uitdrukken kunnen baat hebben bij een cognitieve gedragstherapie. Door angsten of problematisch gedrag via het denken (cognitief) te herstructureren of te herlabelen kan de persoon er greep op krijgen en verminderen de klachten.

Medicatie

Medicatie speelt in de behandeling van autisme een bescheiden rol. Medicamenteuze therapie is een onderdeel van het behandelplan. Medicatie kan alleen door een arts, en meestal door de psychiater, worden voorgeschreven. Ook het effect en/of de bijwerkingen moeten regelmatig door een arts gecontroleerd worden.

Het kernprobleem van het autisme kan medicamenteus niet worden opgelost. Wel kan er sprake zijn van een positieve beïnvloeding van het gedrag. Kinderen en volwassenen met autisme kunnen ook lijden aan andere psychiatrische stoornissen, zoals depressie of psychose waarvoor medicamenteuze behandeling nodig is.

Bronnen:

Autisme ... en dan? Deel 2: Reguliere behandelingsmethoden. Engagement. 1998.

LA. van Berckelaer-Onnes, C. Weber en C.Aerts

Schopler, E., Watson, L.R., Lord, C., Schaffer, B. (1989). Teaching spontaneous communication to autistic and developmentally handicapped children. Austin, TX: Pro-ed.

Schreibman, L., Stahmer, A. C., Suhrheinrich, J. (2008). Enhancing generalization of treatment effects via pivotal response training and the individualization of treatment protocols. In C. Whalen (Ed.) Real Life, Real Progress for Children with Autism Spectrum Disorders: Strategies for Successful Generalization, Baltimore, MD: Paul H. Brookes Publishing Co.